MDMA puur: van een Merck-patent tot een poeder, en wat artsen melden

Waar het vandaan komt. MDMA werd voor het eerst gesynthetiseerd in 1912 door scheikundige Anton Kollisch van Merck als onderdeel van een poging een verbinding te maken die bloedingen zou stoppen. Het was gepatenteerd om het patent van een concurrent te omzeilen, niet vanwege het effect dat het op mensen had. Er zijn geen proeven gedaan om erachter te komen wat het deed. Merck herzag zijn farmacologie in 1927 en opnieuw in 1959, maar geen van beide omvatte testen op mensen.

De jaren dat het een therapie was. MDMA bereikte niemand anders totdat Alexander Shulgin in 1976 met zelftesten begon. Hij introduceerde het op zijn beurt in 1977 bij psychotherapeut Leo Zeff. Zeff trainde in de loop der jaren ongeveer 150 therapeuten die er meer dan 4.000 patiënten mee behandelden, allemaal legaal, totdat de Verenigde Staten het in 1985 op Schedule I plaatsten. Dat zorgt voor een ongebruikelijke geschiedenis van een middel in deze catalogus omdat het zowel klinisch gebruik als professionele literatuur had, ongeveer acht jaar lang.

Hoe het poeder op de markt komt. MDMA-poeder vormde 9% van alles dat in 2023 bij de Nederlandse testdienst DIMS werd ingediend. Pillen vormden 58% van de inzendingen, dus poeder is met ruime marge het minderheidsformaat.

Poeder tegenover pillen. Bij pillen is de dosis wat degene die de pers bediende heeft besloten, en de koper komt er pas achteraf achter. Bij poeder wordt de sterkte bepaald door degene die het heeft gewogen en een weegschaal scheidt een afgemeten dosis van een wilde gok. In 2023 bedroeg de gemiddelde sterkte van de in Nederland verkochte MDMA-pillen 138 mg.

De voordelen die mensen melden. DIMS spreekt van een gevoel van intimiteit, hogere niveaus van energie en euforie. Het EU Drugs Agentschap voegt er ook aan toe dat er een een verhoogd zintuiglijk bewustzijn is opgemerkt, beschrijft dat het middel milde centrale stimulatie veroorzaakt en stelt dat empathogeen en entactogeen termen zijn die zijn bedacht vanwege het socialiserende effect ervan.

De nadelen. DIMS somt hyperthermie, uitputting, hersenbeschadiging en vertraagde vermoeidheid op. Mensen onderschatten uitgestelde vermoeidheid, omdat deze ontstaat nadat het middel is uitgewerkt. Het EU Drugs Agentschap is wat specifieker over de hersenen: het heeft neurotoxiciteit bij dieren aangetoond, het effect bij mensen is niet duidelijk, en wat bij mensen correleert is een cognitieve stoornis. Er zijn ook sterfgevallen geregistreerd na een inname van 300 milligram.

Waar een apotheker op zou wijzen. Het is sterk serotonerg. MAO-remmers zijn de dodelijke combinatie, terwijl andere serotonerge medicijnen zoals SSRI's, SNRI's, lithium en tramadol de last nog verder vergroten. Ook is aangetoond dat chronische blootstelling aan SSRI's de effecten van MDMA dempt, wat een bekende reden is waarom mensen bijnemen.

Veelgestelde vragen

Waarom was MDMA tot 1985 legaal voor therapeuten?

Omdat het nooit op een lijst had gestaan. Als een obscure Merck-verbinding zonder erkend gebruik bij mensen was er niets dat het klinisch gebruik ervan verhinderde toen Shulgin het in de jaren 70 opnieuw introduceerde. Ongeveer acht jaar oefenden Zeff en de therapeuten die hij had opgeleid in dat gat, voordat het werd gesloten toen recreatief gebruik toenam en toen de VS het middel op de lijst zette.

Betekent poeder dat het puur is?

Nee. Puur beschrijft de vorm van het product, niet een getest resultaat. En poeder elimineert de pers - dat is een daadwerkelijk onderscheid, maar niets eraan bevestigt wat het poeder is of hoeveel ervan MDMA is.

Wat zit er in MDMA dat er niet in hoort?

De stoffen die voorkomen in pillen die in Nederland worden verkocht zijn cafeïne, amfetaminen (zelden), cathinonen en PMMA (zeer zelden). Maar het is PMMA dat er het meest toe doet, omdat het veel langzamer opkomt dan MDMA en de vertraging ertoe leidt dat mensen een tweede dosis nemen.

Deze tekst is algemene informatie en geen medisch advies. MDMA is een verboden middel in Nederland en de EU en staat op Lijst I van het VN-verdrag van 1971. Het heeft geen geregistreerde medische toepassing in de EU en geen vastgestelde veilige dosis.